TKP ve TBKP’den Kürt Özgürlük Hareketi’ne
Benim siyasal yürüyüşüm, birbirinden kopuk dönemlerin, örgütlerin ve siyasal kimliklerin toplamı değildir. TKP’den TBKP’ye, oradan Kürt Özgürlük Hareketi’ne ve demokratik siyasetin farklı mücadele alanlarına uzanan yolculuğum; Türkiye’nin demokrasi, özgürlük, emek, sosyalizm ve Kürt sorununun çözümü arayışlarıyla iç içe geçmiş uzun bir mücadele çizgisidir.
Bugün geriye dönüp baktığımda, bu yürüyüşü yalnızca kendi yaşam öyküm olarak değil, aynı zamanda Türkiye solunun, sosyalist hareketin ve ezilen halkların demokrasi arayışlarının içinden geçen tarihsel bir sürecin parçası olarak görüyorum. Bu nedenle geçmişime ne romantik bir bağlılıkla ne de onu inkâr ederek bakıyorum. Doğrularımı sahipleniyor, yanlışlarımı ve eksiklerimi sorguluyor, mücadele deneyimlerimden öğrenerek yoluma devam ediyorum.
1976 yılında, henüz 19 yaşındayken İGD saflarında mücadeleye katıldım. O dönemde taşıdığımız temel şiar açıktı: “Yolumuz işçi sınıfının yoludur.” İşçi sınıfının kurtuluşunu, sosyalizmi, örgütlü mücadeleyi ve sömürüye karşı direnişi merkeze alan bir siyasal kültür içinde yetiştik.
TKP geleneği bizim için yalnızca bir parti adı değildi. Faşizme, sömürüye, emperyalizme ve her türlü baskıya karşı mücadeleyi; işçi sınıfının tarihsel rolünü ve sosyalizm idealini temsil ediyordu. O yıllarda bize yön veren bu birikim, hayatımın sonraki bütün dönemlerinde taşıdığım temel değerlerin önemli bir kaynağı oldu.
Ancak mücadele insanı yalnızca öğrendikleriyle değil, yaşadıklarıyla da değiştirir. Türkiye’nin gerçekliğiyle daha fazla yüzleştikçe, sınıf mücadelesinin yanında Kürt halkının inkârı ve özgürlük sorunu, Alevilerin ve diğer ezilen toplumsal kesimlerin eşitsizliği, devletin tekçi ve merkeziyetçi yapısı ve demokratik hakların sürekli sınırlandırılması gibi sorunlarla da karşı karşıya kaldık.
Böylece önümüzde yeni sorular birikmeye başladı: Sosyalizm, Türkiye’nin çoğul toplumsal gerçekliğiyle nasıl buluşacaktı? İşçi sınıfının kurtuluşu ile halkların özgürlük arayışları nasıl ortaklaştırılacaktı? Demokrasi yalnızca devlet iktidarının biçimi olarak mı ele alınacaktı, yoksa toplumun kendi kendisini örgütleyebilmesinin yolu olarak mı görülecekti?
Bu sorular, benim siyasal yürüyüşümün sonraki dönemlerini belirleyen temel sorular oldu.
TKP’den TBKP’ye: Yasallık, Yenilenme ve Sorgulama
1980’li yılların sonlarına doğru TKP-TİP birleşmesi ve TBKP’nin kuruluşu, siyasal yaşamımda önemli bir dönemeç oluşturdu. Kocaeli’nde TBKP sözcülüğü ve il başkanlığı yaptığım dönemde, siyasal yasakların sürdüğü, örgütlenme ve düşünce özgürlüğünün ağır baskılar altında bulunduğu koşullarda yasal siyaset hakkını savunduk.
Bu mücadele, benim için yalnızca bir partinin yasallaşma mücadelesi değildi. Sosyalistlerin toplumla açık ve meşru biçimde buluşabilmesinin, örgütlenebilmesinin ve düşüncelerini özgürce savunabilmesinin mücadelesiydi.
Fakat bugün o döneme daha eleştirel baktığımda şunu da açıkça ifade ediyorum: Yasallık önemliydi, ancak yasallığın kendisi siyasal yenilenmenin yerine geçemezdi. Bir örgütün yasal olması, toplumla bağ kurduğu, kendisini yenilediği ve değişen koşullara cevap verdiği anlamına tek başına gelmez.
Benim açımdan burada önemli bir ders ortaya çıktı:
Yasallık bir amaç değil, toplumsal mücadeleyi büyütmenin araçlarından biridir.
TBKP deneyimi bana, geçmişin değerlerini korurken geçmişin kalıplarına hapsolmamak gerektiğini öğretti. Mücadele süreklidir; fakat mücadele yöntemleri, örgütlenme biçimleri ve siyasal kavramlar toplumun değişen ihtiyaçları karşısında kendisini yenilemek zorundadır.
Zaman içinde Türkiye’nin gerçekliğiyle daha yakından yüzleştikçe, demokrasi mücadelesinin yalnızca sınıf ekseninde ve dar örgütsel sınırlar içinde ele alınamayacağını daha açık biçimde gördüm.
Elbette sınıf çelişkisi ortadan kalkmış değildi. Tam tersine, sömürü ve eşitsizlik devam ediyordu. Ancak Türkiye’nin toplumsal gerçekliği, sınıf meselesi kadar halkların, kimliklerin, inançların, kadınların, gençlerin ve farklı toplumsal kesimlerin özgürlük taleplerini de birlikte ele almayı gerektiriyordu.
Burada benim için temel değişim, geçmişi reddetmek değil, geçmişten öğrendiklerimi daha geniş bir toplumsal zeminde yeniden düşünmek oldu.
Siyaset anlayışım giderek “ben”den “biz”e doğru evrildi.
Çünkü gerçek demokratik siyaset, tek bir kimliğin, tek bir sınıfın ya da tek bir örgütün toplum adına konuşması değildir. Farklılıkların kendi sözünü söyleyebildiği, kendi iradesini oluşturabildiği ve ortak yaşamın kararlarına katılabildiği bir siyasal kültürdür.
Bu anlayış, beni Kürt halkının özgürlük mücadelesiyle daha güçlü biçimde buluşturdu.
Kürt Özgürlük Hareketiyle buluşma
Kürt Özgürlük Hareketi’yle buluşmamı, geçmişte taşıdığım sosyalist kimliğin reddi olarak görmedim. Benim için bu buluşma, yıllardır taşıdığım özgürlük, eşitlik, sosyalizm ve demokrasi arayışının yeni bir tarihsel ve toplumsal gerçeklikle buluşmasıydı.
Kürt sorununu yalnızca bir kimlik sorunu olarak ele almak yetersizdi. Sorunun tarihsel kökleri, devletin inkâr ve asimilasyon politikaları, tekçi yurttaşlık anlayışı ve demokratik hakların sınırlandırılmasıyla doğrudan bağlantılıydı.
Bu nedenle Kürt halkının özgürlük mücadelesinin aynı zamanda Türkiye’nin demokratikleşme mücadelesinin önemli bir parçası olduğunu kavradım.
Kürt Özgürlük Hareketi’nin zaman içinde geliştirdiği demokratik siyaset, demokratik toplum, kadın özgürlüğü, ekoloji, komünal yaşam ve demokratik ulus perspektifleri de benim açımdan sosyalizmin yeniden düşünülmesi gereken alanlarını açtı.
Burada esas mesele, iktidarı yalnızca ele geçirerek toplumu dönüştürmek değil; toplumun kendi öz gücüyle örgütlenmesini, söz ve karar sahibi olmasını ve kendi yaşamını demokratik biçimde kurmasını esas almaktı.
Bu anlayış beni DTP, BDP, HDP, DTK ve HDK deneyimlerine taşıdı.
Bu deneyimler içinde şunu daha açık gördüm: Demokratik siyaset, yalnızca seçimden seçime yürütülen bir faaliyet değildir. Demokratik siyaset; mahallede, ilçede, kentte, emek alanında, kadın mücadelesinde, gençlikte, ekolojide ve yaşamın bütün alanlarında toplumun örgütlü iradesini açığa çıkarmaktır.
HDK Ruhu: Birlikte yaşamanın ve örgütlenmenin yolu
HDK deneyimi benim siyasal yaşamımda özel bir yere sahiptir. Çünkü farklı siyasal geleneklerin, kimliklerin, inançların, emekçilerin, kadınların ve gençlerin ortak bir demokratik yaşam fikri etrafında buluşabileceğini somut olarak gördük.
Bu nedenle HDK’yi yalnızca bir örgütsel model olarak değil, bir siyasal ruh olarak değerlendiriyorum.
Bu ruh, farklılıkları ortadan kaldırmadan birlikte yürüyebilmek; herkesin kendi kimliği ve özgünlüğüyle ortak bir demokratik mücadele içinde yer alabilmesidir.
Bugün savunduğum demokratik toplum anlayışının önemli kaynaklarından biri de bu deneyimdir.
Demokratik toplum, devletin karşısına yalnızca yeni bir iktidar projesi koymak değildir. Toplumun kendi yaşamını örgütleyebildiği, söz ve karar gücünü geliştirdiği, farklılıklarıyla birlikte yaşayabildiği yeni bir toplumsal ilişki biçimi kurmaktır.
Bu nedenle demokratik cumhuriyet ile demokratik toplum birbirinden koparılamaz.
Devlet nezdinde demokratik cumhuriyetin hukukunu ve kurumlarını geliştirmek gerekirken, halk nezdinde demokratik toplumun örgütlenmesi ve inşası aynı anda yürütülmelidir.
Eleştiri ve Özeleştiri: Mücadelenin Ahlakı
Bugün geçmişime baktığımda yalnızca yaptıklarımı anlatmakla yetinmek istemiyorum. Çünkü mücadele tarihi, yalnızca başarıların anlatıldığı bir tarih değildir.
TKP geleneğinin sınıf perspektifinden çok şey öğrendim; fakat bu perspektifin Türkiye’nin çok kimlikli ve çok kültürlü toplumsal gerçekliğini yeterince kavrayamadığı yönlerini de zaman içinde gördüm.
TBKP döneminde yasallık mücadelesinin önemini yaşadım; ancak yasallığın siyasal yenilenmenin yerine geçemeyeceğini de deneyimledim.
Kürt Özgürlük Hareketi içinde demokratik toplum, kadın özgürlüğü, ekoloji, komünal yaşam ve demokratik siyaset perspektiflerinden önemli birikimler edindim. Bununla birlikte, burada da eleştiri, özeleştiri, demokratik işleyiş, bileşen hukuku, temsil ve örgütlenme sorunlarının sürekli sorgulanması gerektiğine inanıyorum.
Benim için eleştiri düşmanlık değildir. Özeleştiri de kendini inkâr etmek değildir.
Eleştiri mücadeleyi düzeltmenin, özeleştiri ise kendini yenilemenin yoludur.
Bu nedenle hiçbir dönemi kutsamıyorum. Hiçbir örgütsel kimliği kendi başına mutlaklaştırmıyorum. Benim için ölçü; özgürlük, eşitlik, demokrasi, halkların kardeşliği ve toplumun kendi geleceği üzerinde söz sahibi olmasıdır.
27 Şubat Çağrısı: Yeni bir tarihsel eşik
Bugün demokratik siyaset mücadelesini 27 Şubat Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı’ndan bağımsız düşünmek mümkün değildir.
Ben bu çağrıyı yalnızca bir barış çağrısı olarak değil, Türkiye’nin yüz yıllık sorunlarını demokratik siyaset ve demokratik toplum perspektifiyle yeniden ele alma çağrısı olarak görüyorum.
Benim siyasal yürüyüşüm açısından 27 Şubat çağrısı, geçmişten kopuk yeni bir başlangıç değildir. Tam tersine, yıllardır taşıdığım demokrasi, özgürlük, sosyalizm ve Kürt sorununun demokratik çözümü arayışının yeni bir tarihsel eşikte yeniden anlam kazanmasıdır.
Bu nedenle bugün yapılması gereken yalnızca devletten adım beklemek değildir. Devlet nezdinde demokratik cumhuriyetin hukuki ve anayasal zemini güçlendirilirken, halk nezdinde demokratik toplumun örgütlenmesi ve inşası da büyütülmelidir.
Birini diğerinin yerine koymadan, ikisini birlikte yürütmek zorundayız.
Çünkü demokratik hukuk olmadan kalıcı bir barışın, demokratik toplum olmadan da kalıcı bir demokratikleşmenin güvencesi oluşturulamaz.
Bu nedenle İmralı’nın kapıları sonuna kadar açılmalı, Önderliğin özgür çalışma koşulları sağlanmalı ve barış sürecinin hukuki zemini oluşturulmalıdır. Kalıcı çözüm, toplumun iradesini ve demokratik siyasetin gücünü büyütmekten geçmektedir.
Bugünün Görevi: Demokratik siyaseti inşa etmek
Bugün geldiğim noktada, TKP’den taşıdığım sosyalist birikim ile Kürt Özgürlük Hareketi’nin demokratik toplum perspektifini birbirinin alternatifi olarak görmüyorum.
Benim açımdan mesele, bu iki tarihsel birikimi bugünün ihtiyaçları temelinde yeniden buluşturabilmektir.
Sosyalizm yalnızca ekonomik eşitlik değildir. İnsanların kendi yaşamları üzerinde söz ve karar sahibi olmasıdır. Özgürlük, eşitlik, adalet ve dayanışmanın toplumsal yaşamın temel değerleri haline gelmesidir.
Bu nedenle sosyalizmde ısrar etmek, insanlıkta ısrar etmektir.
Bugün demokratik siyasetin görevi toplumu yalnızca seçim dönemlerinde sandığa taşımak değil; toplumun gündelik yaşamını demokratik siyasetin öznesi haline getirmektir.
DEM’in de yalnızca seçim ve belediye çalışmalarıyla sınırlı bir yapı olarak görülmemesi gerektiğini düşünüyorum. Asıl mesele; demokratik toplumun örgütlenme zeminlerini güçlendirmek, kadınların ve gençlerin siyasal yaşamda özneleşmesini sağlamak, emek alanıyla bağları büyütmek, farklı bileşenlerin ve bireylerin hukukunu güvence altına almak ve yerelden merkeze doğru işleyen demokratik bir siyasal mekanizma kurmaktır.
Demokratik siyaset, halkın adına konuşmak değil, halkın kendi sözünü söyleyebileceği alanları çoğaltmaktır.
Bir ömür, bir mücadele çizgisi
TKP’den TBKP’ye, oradan Kürt Özgürlük Hareketi’ne uzanan siyasal yürüyüşümü, birbirinden kopuk örgütsel kimliklerin toplamı olarak görmüyorum.
Bu yürüyüşün içinde değişen örgütler, değişen koşullar, değişen kavramlar ve değişen mücadele biçimleri oldu. Fakat benim açımdan değişmeyen temel değerler vardı: özgürlük, eşitlik, adalet, sosyalizm, halkların kardeşliği ve demokratik bir toplum kurma iradesi.
Geçmişimi inkâr etmiyorum. Ama geçmişte donup kalmayı da kabul etmiyorum.
TKP’den sınıf bilincini ve sosyalizm idealini; TBKP’den yasallık ve siyasal mücadele deneyimini; Kürt Özgürlük Hareketi’nden demokratik toplum, kadın özgürlüğü, ekoloji ve komünal yaşam perspektifini; HDK’den ise çoğulcu birlik ve birlikte yaşam ruhunu öğrendim.
Şimdi bütün bu birikimleri bugünün ihtiyaçlarıyla yeniden buluşturmanın sorumluluğunu taşıyorum.
Bu benim için tamamlanmış bir hikâye değildir.
Tam tersine, hayatımın bütün dönemlerini birbirine bağlayan temel çizgi hâlâ devam ediyor.
Ben hâlâ mücadele ediyorum.
Çünkü benim için mücadele, geçmişin hatırası değil, geleceğin kuruluşudur.
Bugün sorumluluğumuz; tekçi ve merkeziyetçi anlayışın yerine çoğulcu, demokratik ve katılımcı bir yaşamı; inkârın yerine tanımayı; baskının yerine hukuku; yalnızca temsilin yerine doğrudan katılımı; “ben”in yerine “biz”i koyabilmektir.
Bunu başarabilmek için örgütlerimizi, siyaset anlayışımızı ve kendimizi sürekli yenilemek zorundayız.
Benim TKP’den TBKP’ye, oradan Kürt Özgürlük Hareketi’ne uzanan demokratik siyaset mücadelem, işte bu tarihsel arayışın içinden geçerek bugüne ulaştı.
Geçmişten aldığım derslerle, bugün bulunduğum yerde duruyorum.
Ne geçmişimi inkâr ediyorum ne de bugünü geçmişin kalıplarıyla açıklıyorum.
Dünün birikimini bugünün mücadelesine, bugünün mücadelesini yarının demokratik toplumuna taşımak için yürümeye devam ediyorum.
Ve biliyorum ki mücadele, ancak insanın kendisini de değiştirmeye cesaret ettiği yerde anlam kazanır.
Benim çizgim budur:
Birlik, yasallık ve yenilenme.
Eleştiri, özeleştiri ve mücadele.
“Ben” değil, “biz”.
Ve her koşulda özgürlük, eşitlik, demokrasi ve barış için yürümek.