Sömürü Düzeninden Soygun Dönemine Geçiş

Sömürü Düzeninden Soygun Dönemine Geçiş

Kapitalizm tarih boyunca kendini yeniden üretirken, sömürü biçimlerini de dönüştürdü. Klasik sanayi kapitalizminde temel mekanizma, işçinin ürettiği artı değere ücret ilişkisi içinde el konulmasıydı. Marx’ın analiz ettiği bu sömürü, üretim sürecinin kalbinde yer alır, emek gücü satılır, üretim gerçekleşir, kâr kapitalistin cebine akar. Ancak 20. yüzyılın son çeyreğinden itibaren, özellikle neo-liberal dönemle birlikte, bu düzen giderek yerini daha doğrudan, daha spekülatif ve daha yağmacı bir birikim biçimine bıraktı. Bu yeni süreç, üretimden ziyade mülksüzleştirme, spekülasyon ve finansal dolandırıcılık üzerinden işlemekte. Geçtiğimiz günlerde patlak veren büyük fon vurgunu, bu geçişin en çarpıcı güncel örneklerinden biridir.

Klasik sömürüden finansal soyguna

Sanayi kapitalizminde sömürü görece “üretken” bir karakter taşır. Fabrika, tarla veya maden, toplumsal zenginlik yaratır; kapitalist bunun bir kısmını kâr olarak alır. Finansal kapitalizmde ise zenginlik çoğu zaman yeni değer yaratmadan, mevcut servetin el değiştirmesiyle büyür. Borsa spekülasyonları, borçlandırma, varlık balonları, özelleştirmeler ve manipülasyonlar yoluyla küçük bir azınlık, geniş kitlelerin birikimlerini hızla kendi hesabına aktarır. Bu, sömürüden soyguna geçiştir. Artık mesele yalnızca emeğin ürününe el koymak değil, doğrudan birikmiş tasarrufları, emeklilik paralarını ve gelecek umutlarını gasp etmektir. Fon krizi tam da bu mantığın somutlaşmış hâlidir. Tera, Pusula, Hedef, Atlas, Pardus ve benzeri portföy yönetim şirketlerine bağlı yaklaşık 131 yatırım fonu, olağanüstü getiri vaatleriyle yüz binlerce küçük yatırımcıyı cezbetti. Bu fonlar, sığ ve manipüle edilebilir hisselerde fiyatları yapay biçimde onlarca kat şişirdi. Kâğıt üzerinde servetler katlanırken, gerçek ekonomik üretimle bağlantı neredeyse kopmuştu. Ardında hiçbir üretim faaliyeti olmayan bazı şirketlerin borsa değerleri, birçok köklü markanın değerlerini ikiye hatta daha fazlasına katladı. Fon büyüklükleri 800 milyar ile 1 trilyon TL bandına ulaştı; etkilenen yatırımcı sayısı 450-500 bini aştı. 16 Eylül 2026’da “Kara Çarşamba” olarak anılan günde ödemeler aksayınca sistem çöktü. Borsadan milyar dolarlık çıkışlar yaşandı, SPK fonları tasfiye sürecine aldı. Burada klasik sömürüden farklı bir durum gün yüzüne çıktı. Fabrika işçisi en azından bir mal üretir; fon vurgununda ise çoğu zaman “üretim” yoktur. Manipülasyon, içeriden bilgi, denetim boşlukları ve yüksek getiri vaadiyle oluşturulan balon, küçük yatırımcının birikimini büyük oyunculara aktarır. Kapalı dönemlerde fona girip rekor kazanç sağlayanlar ile son anda çıkanlar, soygunun asıl kazananlarıdır. Küçük yatırımcı ise çoğu zaman anaparasını bile kurtaramama riskiyle baş başa bırakılır.

Bu geçiş neden kaçınılmazlaştı?

Kapitalizmin kendi iç dinamiği bu dönüşümü zorlar. Üretken yatırımların kârlılığı düştükçe, sermaye finansal alanlara kaçar. Enflasyon, düşük reel faizler, ekonomik belirsizlik ve güvencesizlik, geçinememe gibi sorunlar tasarruf sahiplerini “yüksek getiri” vaatlerine iter. Yoksullukla boğuşan geniş emekçi yığınları, emekliler hatta esnaf-çiftçi kimi zaman krediler yoluyla borçlanarak bu alanlara yönelirler. Devletin regülasyon kurumları (SPK gibi) ya yetersiz kalır ya da sistemin parçası haline gelir. Sonuç: piyasa, spekülasyon ve manipülasyon için elverişli bir av sahasına dönüşür. Bu süreçte “risk” söylemi ideolojik bir örtü işlevi görür. “Yatırım risklidir” denir; oysa risk, sistematik olarak küçük yatırımcıya yıkılırken, büyük oyuncular ve içeriden bilgiye sahip olanlar korunur. Fonlar batınca zarar sosyalize edilir ve halkın sırtına yüklenir. O sırada kârlar ise çoktan yurt dışına veya güvenli limanlara aktarılmış olur. Bu, sömürü düzeninin soygun düzenine evrilmesinin özüdür. Üretmeden, hatta çoğu zaman kendi çıkardıkları yasalar içerisine serpiştirilen boşluklara yaslanarak, doğrudan mülksüzleştirme.

Soygun düzeninin toplumsal sonuçları

Fon vurgunu, yalnızca finansal bir skandal değildir. Yüz binlerce insanın emeklilik birikimi, ev hayali veya çocuklarının eğitimi için biriktirdiği paranın buharlaşması, sınıfsal bir yağmadır. Emekçiler ve orta sınıflar, enflasyon altında eriyen ücretlerle hayatta kalmaya çalışırken, bir de “yatırım” adı altında soyulur. Bu, kapitalizmin geç döneminin karakteristiğidir. Toplumsal güvenin yıkılması, kurumlara inancın erimesi ve “herkes kendi başının çaresine baksın” ideolojisi pekişir, insanlar yanlızlaşır. Geçmişte yaşanan banker krizi,1990’lardaki bankacılık krizi, özellikle gurbetçiler üzerinden gerçekleştirilen Yimpaş Holding ve Deniz Feneri soygunu, Çiftlikbank, Thodex ve Seçil Erzan olayı gibi öncekilere oranla daha küçük çaplı soygunlar ve barınma sorunu yaşayan insanların hedef alındığı sonu ‘’evim’’ ile biten şirketlerde yaşananlar kapitalizmin sömürüden soygun düzenine geçişinin ülkemizdeki yansımalarıdır. Üretim krizlerinin yerini finansal krizler aldığında servet yukarıya, yoksulluk aşağıya akar.

Sonuç: Düzenin kendisi sorun

Fon vurgunu, “birkaç kötü niyetli kişinin” işi değildir. Kapitalizmin finansal aşamasında sömürü, giderek daha az üretim sürecine, daha çok spekülasyon, manipülasyon ve el koyma mekanizmalarına dayanır. Bu, sistemin çürümesinin değil, kapitalizmin doğasının gereğidir. Küçük yatırımcıyı korumak için daha sıkı denetim, şeffaflık ve hesap sorulabilirlik elbette gereklidir. Ancak asıl mesele daha derindir. Üretmeden kâr etmenin, balon şişirmenin ve kitlelerin birikimini gasp etmenin “normal” kabul edildiği bir düzen, kalıcı adalet üretemez. Sömürü düzeninden soygun dönemine geçiş, kapitalizmin kendi tarihsel sınırlarını dayattığının göstergesidir. Fon vurgunu, bu sınırın Türkiye’deki en güncel aynasıdır.