Hangi Sınıf İçin Demokrasi? Demokratik Toplum, Barış ve Demokrasi Talebi Eleştirilerine Bir Yanıt

Hangi Sınıf İçin Demokrasi? Demokratik Toplum, Barış ve Demokrasi Talebi Eleştirilerine Bir Yanıt

V. İ. LeninSon dönemde sosyalist hareket içerisinde demokratik toplum, barış ve demokrasi taleplerinin giderek daha ön plana çıktığı, hatta kimi çevrelerce sınıf mücadelesinin ve sosyalist programın önüne geçtiği yönünde eleştiriler sıkça görünür oldu. Bu eleştirilerden biri, Lenin’in bilinen formülünü hatırlatarak şöyle diyor. “Kim demokrasiden bahsediyorsa ona sorun; hangi sınıf için demokrasi’’. Ardından demokrasiyi sınıflı toplumlara ait bir kategori olarak tanımlıyor ve sosyalistlerin nihai hedefinin sınıfları yok etmek olduğu kadar, demokrasiyi de ortadan kaldırmak olduğunu ileri sürüyor.

Leninist ve demokrat arasındaki farkı da “demokrasi mücadelesi vererek, demokrasiyi ortadan kaldırmak’’ şeklinde özetliyor.

Bu yaklaşım, sınıfsal içeriği boşaltılmış liberal-demokratik söylemleri eleştirmesi bakımından haklı bir uyarı içeriyor. Ancak Marksist-Leninst teorinin bütünü içerisinde ele alındığında önemli eksiklikler ve tek yanlılıklar barındırıyor.

Lenin'in Formülasyonu

Lenin’in “hangi sınıf için demokrasi” sorusu Marksist kuramın temel taşlarından biridir. (1) Burjuva demokrasisini sınıflar üstü ve evrensel bir değer olarak sunan reformist ve liberal akımlara karşı bu soru günümüzde de geçerliliğini korumaktadır. Demokrasi soyut bir ilke değil, belirli bir sınıf egemenliğinin siyasal biçimidir. Ne var ki Lenin bu soruyu, demokratik talepleri reddetmek veya sürekli olarak ikincileştirmek için sormamıştır. Bolşeviklerin, 1905, Şubat 1917 ve hatta Ekim sonrası pratiği bunun tersini göstermektedir. Genel oy hakkı, basın ve örgütlenme özgürlüğü, ulusların kendi kaderini tayin hakkı gibi demokratik talepler, kitleleri harekete geçirmenin, burjuva devletinin meşruiyetini sarsmanın ve proletaryanın kendi organlarını (sovyetleri) yükseltmenin araçları olarak kullanılmıştır. Leninist tutum, demokratik mücadeleyi sınıf mücadelesinden ayırmak değil, onu sınıf mücadelesine bağlamaktır.

Demokrasi, devlet ve sönümlenme

ML teoride demokrasi, devletin bir biçimidir. Devlet, sınıflı toplumun bir ürünü olduğundan, sınıflar ortadan kalktığında devlet, dolayısıyla demokrasi de sönümlenecektir. Bu doğru bir tespittir; ancak buradan “sosyalistlerin hedefi demokrasiyi ortadan kaldırmaktır’’ sonucuna atlamak, geçiş döneminin diyalektiğini gözardı etmektir. Lenin proletarya diktatörlüğünü, “tarihte ik kez çoğunluğun azınlık üzerindeki diktatörlüğü ve aynı zamanda en geniş, en tutarlı demokrasi” olarak tanımlar. (2) Yani hedef demokrasiyi soyut olarak yok etmek değil, burjuva demokrasisinin dar sınıfsal sınırlarını aşıp,proletarya demokrasisi üzerinden, sınıfların ve devletin sönümlenmesi sürecine girmektir.

“Demokrasi mücadelesi vererek demokrasiyi ortan kaldırmak” formülü, bu diyalektiği karikatürize etmekten başka bir şey değildir. Leninist strateji, demokratik talepleri bir araç olarak kullanır. Amacı “demokrasiyi yok etmek” olarak formüle etmez. Amaç, üretim araçlarını toplumsallaştırmak, sınıfları yok etmek ve devleti gereksiz kılmaktır. Demokrasinin sönmesi bunun doğal sonucudur, önceden ilan edilmiş bir hedefin kendisi değildir.

Demokratik talepler ve sınıf mücadelesinin birliği

“Demokrasi ve barış mücadelesinin sınıf mücadelesinin önüne geçtiği” saptaması, reformist ve liberal anlayışlara karşı meşru ve yerinde bir uyarıdır. Gerçekten de bazı çevreler, anti-emperyalist ve sınıfsal içeriği boşaltılmış ”barış” ve “demokrasi” sloganlarını sınıf mücadelesinin yerine koyabiliyor. Marksist-Leninist tutum ise bu talepleri reddetmek değil, onları sınıf mücadelesine bağlamaktır. Lenin’in 1914-1917 dönemi tutumu buna örnektir. Emperyalist savaşa karşı, “barış”sloganı, “devrimci yenilgicilik” ve “savaşın iç savaşa dönüştürülmesi” ile birleştirilmiştir. Soyut barış değil, sınıfsal barış savunulmuştur.

Demokratik talepleri sürekli olarak ikincil ilan etmek, özellikle gerici rejimler ve ağır baskı koşulları altında, kitlelerden kopmaya ve sekterizme yol açma riski taşır. Komünist manifestodan beri Marksistler, demokratik haklar için mücadeleyi proletaryanın kendi sınıf mücadelesinin bir bileşeni olarak görmüşlerdir. Sol Komünizm: Bir Çocukluk Hastalığı adlı eserinde Lenin, somut koşulları ve kitlelerin bilinç seviyesini küçümseyen “sol” tutumları eleştirirken tam da bu noktaya işaret eder.

Demokratik Toplum Çağrıları

Birçok sol çevre “demokratik toplum”u neredeyse nihai bir hedef gibi sunuyor. Bu söylemde kapitalist üretim ilişkileri, özel mülkiyetin egemenliği ve burjuva devlet aygıtının sınıfsal karakteri çoğu zaman ya ikinci plana atılıyor, ya da tamamen gizleniyor. Demokrasi, seçimler, hukuk devleti, sivil toplum ve “çoğulculuk” düzeyinde tanımlanınca, kapitalizmin kendisi sorgulanmaktan çıkıyor. Böylece “demokratik toplum” çağrısı, fiilen burjuva demokrasisinin daha “iyi”, daha “işleyen’” bir versiyonunu talep etmeye dönüşüyor. Bu yaklaşımın pratik sonuçları açıktır. Sınıf mücadelesi, ekonomik talepler ve sosyalist program “önce demokrasiyi kazanmak” gerekçesiyle sürekli erteleniyor. Anti-kapitalist içerik,”ortak demokratik cephe” adına sulandırılıyor. Emperyalizm ve savaş karşıtlığı, soyut “barış” ve “uluslararası hukuk” diline indirgeniyor. Oysa Lenin’in ısrarla vurguladığı gibi, demokrasiyi sınıf egemenliğinden koparmak, onu burjuvazinin ideolojik silahı haline getirmektir.

Burada otoriter baskıya, anti-demokratik yasalara ve temel hakların gaspına karşı koyulmayacağı anlamı çıkmamalıdır. Tam aksine, bu mücadeleler işçi sınıfının örgütlenme alanını genişlettiği, kitleleri politize ettiği ve burjuva devletinin meşruiyetini sarstığı oranda değerlidir. Ancak bu talepler, işçi sınıfının bağımsız sınıf programına bağlanmadığında, en fazla liberal muhalefetin yedeği haline gelir. Güncel “Demokratik Toplum” çağrılarının asıl sorunu, demokrasiyi bir geçiş aracı olarak değil, neredeyse sınıf mücadelesinin yerine geçen bir amaç olarak sunulmasıdır.

Marksist-Leninist tutum, bu çağrıları toptan reddetmek değil, onların sınıfsal sınırlarını göstermek ve onları sosyalist mücadeleye tabi kılmaktır. “Demokratik toplum talebi”, ancak işçi sınıfının iktidar mücadelesiyle, üretim araçlarının toplumsallaştırılması hedefiyle ve proletarya demokrasisi perspektifiyle birleştirildiğinde ilerici bir içerik kazanır. Aksi halde kulağa hoş gelen bir slogan, kapitalizmin devamı için yeni bir meşruiyet zemini yaratmaktan öteye geçemez.

Leninistlerle demokratlar arasındaki ayrım

Marksist ve Leninistler tutarlı bir demokrattır; çünkü burjuva demokrasisinin en ilerici biçimlerini bile savunurken, aynı zamanda bunların sınıfsal sınırlarını gösterir ve proletarya demokrasisine geçişi savunur. Kautsky tipi “saf demokrat” ise demokrasiyi sınıf üstü bir ilke haline getirir ve proletarya diktatörlüğünü demokrasiye aykırı diye reddeder. Leninistlerle demokratlar arasındaki fark, demokrasiyi yok etmekle onu kutsamak arasında değil, demokrasiyi sınıf egemenliğinin bir biçimi olarak görmekle sınıf üstü bir kavram olarak görmek arasındadır.

Sonuç olarak

Sınıfsal içeriği boşaltılmış “demokrasi” ve “barış” sloganlarına karşı çıkmak doğru ve gereklidir. Ancak bu eleştiriyi, demokratik taleplerin ve barış mücadelesinin sınıf mücadelesiyle diyalektik birliğini reddetme noktasına götürmek Marksist-Leninist yöntemden sapmak demektir. Günümüzdeki “Demokratik Toplum” çağrıları da aynı diyalektiği hatırlatıyor. Baskıya ve anti-demokratik uygulamalara karşı mücadele etmek zorunluluktur. Fakat bu mücadeleyi sınıf mücadelesinden ve sosyalist programdan koparmak, en fazla burjuva demokrasisinin sınırları içinde kalmaya mahkum eder. 

 Eleştirilerin yanıtlarını özetleyecek olursak

- Demokrasiyi sınıf içeriğinden soyutlayanlara karşı Lenin’in “Hangi Sınıf İçin Demokrasi” sorusunu sormak doğru ve zorunluluktur.

- Demokratik talepleri, ”sosyalist mücadelenin önüne geçtiği” gerekçesiyle sürekli geri plana itmek, proletaryanın politik olgunlaşmasını engeller.

- Nihai hedef sınıfların ve devletin sönümlenmesidir. Bu süreçte proletarya demokrasisi, burjuva demokrasisinden daha tutarlı ve ilerici bir demokrasi biçimidir, demokrasinin yok edilmesi değil.

Çubuğu  sürekli “demokrasi” tarafına bükmek hatalıdır. Ama çubuğu demokratik mücadeleyi ihmal etme yönüne kırmakta bir o kadar hatalıdır. Diyalektik, ikisinin birliğini korumaktır. Sosyalist mücadele demokratik talepleri reddederek değil onları sınıf mücadelesinin hizmetine sokarak ilerler.

DİPNOT

(1) Devlet ve Devrim / V.İ.Lenin - Proletarya Devrimi ve Dönek Kautsky / V.İ.Leni
(2) Devlet ve Devrim 5.Bölüm / V.İ.Lenin
 


Konuyla ilişkili diğer makaleler