Ekim Devriminin Dünya İşçi Sınıfı Hareketi Açısından Önemi ve Çıkarılacak Dersler

Ekim Devriminin Dünya İşçi Sınıfı Hareketi Açısından Önemi ve Çıkarılacak Dersler

O “yaşlı köstebek”, dünya halkları, ne zaman isyan ettiğinde, meydanlar “orak-çekiç”li kızıl bayraklar boy veriyor. Yine öyle oldu. Enternasyonal Marşı, Katyuşa söylendi hep bir ağızdan. Burjuvazinin simgeleri makadamın çamuruna bulandı. Aristokrasinin mabetleri, “mülkiyet özgürlüğü”nün kaleleri mağazalar yağmalandı, tarumar edildi, ateşe verildi! Yaşasın isyan!

“Eşitlik, özgürlük, kardeşlik” sloganlarının peşinde burjuvazi ile işbirliği yaparak, krallara, çarlara, padişahlara karşı hareket içinde kendi bilincine erişen proletarya, ancak 1917’de kendi bayrağını sancaklara çekebilmişti.

1830’lardaki Çartistleri baz alırsak, neredeyse bir yüzyıl sonra ütopya gerçekleşmişti. O yüzyıl içinde fabrikalarda, barikat başlarında nice zaferler ve yenilgiler yaşamıştı, “yaşlı köstebek” yara bere içinde kalmıştı. 1917’de de yeniden toprağın derinliklerinden çıkıp sokaklarda yürümeye başladığında da durumu pek iyi değildi. Kendisine bel bağladığı Avrupa’daki sosyal demokrat partiler, kendi burjuvalarının siperlerinde hizaya geçmeyi kabul etmişti. En büyük ustalarını (Kautsky, Bernstein, ve diğerleri) kaybetmişti. Yine de tarihin önüne çıkardığı fırsatı gerçeğe çevirmek için var gücüyle harekete geçti, “tarihin yasalarına aykırı” devrimi gerçekleştirdi.

Ekim Devrimi, “emperyalizm ve proleter devrimler” çağını başlatmıştı. 20. Yüzyıl, böyle devrimler silsilesi ile geçti. Çin, D. Almanya, Polonya, Bulgaristan, Yugoslavya, Arnavutluk, Macaristan, Çekoslovakya, Romanya, D. Kore, Laos, Kamboçya, Vietnam, Küba… Bir yüzyıl insanlığın gördüğü en ağır muarızlarla geçti. Milyonlarca insanın can verdiği “Dünya Savaşları”, “atom bombası”, “soykırım”, “etnik temizlik”, “ırkçılık”, “Soğuk Savaş”. Şanlı günlerden sonra Yüzyıl biterken, “yaşlı köstebek” yine yara içindeydi. Ve neredeyse yarım asırdır, dünya isyan dalgaları ile sarsılmaya devam etse de hala o “yara bereleri” iyileşmiş değil.

Bugün de her isyanda her fırsatta “orak-çekiçli bayraklar”ın dalgalanması, hala “emperyalizm ve proleter devrimler çağı”nda olduğumuzun bir göstergesidir. İnsanlığın komünizmden başka bir kurtuluş umudu yoktur. İki yüzyıldır ne bir peygamber geldi ne de yeni bir din doğdu. Öyle görülüyor ki, gelmeyecek de. Bu yüzden de, insanlığın yani işçi sınıfının içinde bulunduğu çağda ne zaman ve nasıl zafere eriştiğini ve ne zaman ve nasıl zirveden yuvarlandığının derslerini çalışmak zorundadır.

Ekim Devrimi’nin işçi sınıfı mücadelesinin önüne koyduğu belli başlı konular vardır ki bunlar da bu günkü işçi sınıfı hareketinin de önünde duran konulardır:

Birinci olarak, kendiliğindenci hareket ve partinin yaratılması sorunudur. Genel kanının aksine, kendiliğindenci hareket komünist parti açısından son derece önemlidir, çünkü komünist partinin varlık nedeni ve görevleri, bu hareketin varlığına bağlıdır. Marx-Engels’in, Parti Manifestosu’nda, komünistlerin halihazırda süregiden işçi sınıfı hareketinin çıkarlarından başka bir çıkarı yoktur, belgisi bu anlama gelir. Kendiliğindenci hareket vardır, komünist hareket ondan varolur. Komünistler, işçilerin siyasal ve örgütlenme kapasitelerine sonuna kadar güvenir. Lenin’in meşhur Ne Yapmalı? eseri, nimeti kendinden menkul aydınlardan oluşan bir komplocu örgütün ilmihali değildir. Bilakis, Lenin’e göre, yetersiz olan işçiler değil, sosyalistlerdir. İşçi hareketi ile sosyalist hareketin kaynaşması için sosyalistler, Ne Yapmalı sorusunu sormuştur.

Lenin, Ne Yapmalı?’yı 1901-1902 yıllarında yazmış ve Mart 1902'de yayımlamıştır. RSDİP, 1898'de Minsk'te kurulmuştu ama ülkedeki çalışmalar oldukça dağınık, küçük gruplar halinde sürdürülüyordu. Oysa aynı dönemde işçi sınıfı büyük grevlere, direnişlere girişiyordu. Lenin’in verdiği bilgilere göre, 1895-1904 arasında 1765 grev gerçekleşti ve ortalama kırk bin kişinin katıldığı bu grevlere toplamda yaklaşık 450 bin işçi katıldı.

İşte ahval ve şerait dahilinde Lenin işçilere değil, sosyalistlere “Ne Yapmalı?” sorusunu sordu. Lenin’in bu soruya kendi cevabının halihazırda süregiden işçi sınıfı hareketini son haddine kadar ilerletecek bir şekilde konumlanmaktır. “Bu sınıfın ileri temsilcileri, bilimsel sosyalizm fikrini ve Rus işçisinin tarihsel rolü görüşünü özümsediklerinde -bu fikirler yaygınlık kazandığında- ve işçiler arasında hâlihazırda yürüttükleri eşgüdümsüz iktisadî mücadeleyi ne yaptığını bilen bir sınıf mücadelesine dönüştürecek kalıcı örgütler kurulduğunda, tüm demokratik unsurların lideri konumuna yükselecek olan Rus işçisi, mutlakıyeti yıkacak ve açık siyasî mücadeleden dosdoğru komünist devrimin zaferine giden yolda, (bütün ülkelerin proletaryalarıyla beraber) Rus proletaryasına liderlik edecektir.” (Lars T. Lih, Lenin: Farklı Bir Yol 2017, s. 54). Yerine getirilmesi gereken bu üç görev için her biri ayrı telden çalan Marksistlerin bir program etrafında birleşerek, “birleşik devrimci önderlik” yeteneğini göstermeleri gerekir. Lih’in verdiği bilgilere göre, Ne Yapmalı?’nın yazıldığı dönemde, 1903 yılında Rusya’da meslekten devrimcilerin sayısı ancak 200 kadar ve bunların yarısı işçi kökenli (2018, s. 486). Arşivlerden ve polis kayıtlarından anlaşıldığı kadarıyla, 1898’de 54, 1903’te 312 yerleşim yerinde örgütlenme var. Yahudi Bund örgütü de dâhil olmak üzere, örgütlerin çok büyük bir çoğunluğu (yüzde 85’i) sosyal demokrat ve tüm yeraltı örgütlerinin kabaca üçte biri İskra’ya bağlı. 1903’ten önce üye sayısı 3500 kadar bunların içinde işçilerin oranı 1880’lerde yüzde 40’lardan, 1905-1907 yıllarında yüzde 70’lere çıkmış (2018, s. 463-464). Ezcümle, onbinlerce işçinin grevlerde buluştuğu bir dönemde sosyalist gruplar oldukça az sayıda kadro ile mücadele görevlerini yerine getirmeye çalışıyorlar (2018, s. 467). Lenin’in Bolşevik Partisi, “birleşik devrimci önderlik”i sağlayarak, bu üç görevi yerine getirmiştir.

Ekim Devrimi’nin çözdüğü –ve yine bugünkü sınıf hareketinin çözemediği- ikinci sorun iktidar sorunudur.

İktidar sorunu görece zor bir konudur. Marksist literatürde devlet ve iktidar hatta bazen de hükümet ile genellikle eş anlamda kullanılmıştır. Ama her halükarda, Marksizm içinde, Devlet’in ve iktidarın ne’liği konusunda üzerine uzlaşılmış bir teori yoktur. Bu alandaki bir diğer güçlük de, kitapta yazıldığı gibi, hayatta “devletin parçalanması” ya da “devletin sönümlenmesi” durumunun yaşanmamasıdır. Bu soru(n)lara, Lenin’in meşhur sloganı “tüm iktidar Sovyetlere” dediği Sovyetlerin ne menem bir iktidar organı olduğu ve neden bir iktidar olarak rolünü oynamadığıdır.

Peki, o zaman Ekim Devrimi’nin ya da Lenin’in çözdüğü nedir? Kendiliğinden olarak ekonomik taleplerle gelişen işçi sınıfı hareketinin başarıya ulaşması için toplumdaki “tüm demokratik unsurların lideri konumuna” yükselmesi ve siyasi iktidarı ele geçirmesi. Buradaki birbirine dolaysız bağlı iki konu var. Hegemonya ve iktidarı ele geçirme. Hegemonya, sadece ittifaklar sorunu ile sınırlı değildir. Toplumdaki “tüm demokratik unsurların lideri konumuna” gelmek için, işçi sınıfının sadece emek-sermaye çelişkisinin bir boyutuyla sınırlı ekonomik taleplerle kendini sınırlamaması yani sadece kendini kurtarmak peşinde koşmaması, bir bütün olarak toplumsal sistemi değiştirmeye yönelmesidir. Burada da, kendiliğindenci hareketin yanlış anlaşıldığı gibi, ekonomik mücadelenin reddi söz konusu değildir. Ekonomik mücadele ve siyasal mücadele ayrımı arasında Çin Seddi yoktur ve fiiliyatta ekonomik talepler için yapılan birçok eylem doğrudan siyasidir. Fakat burada ifade edilmeye çalışılan “iktidar sorunu”, “tüm demokratik unsurların lideri konumuna” gelmek için onların taleplerini de içerecek, onlarla ittifak kuracak bir yetenek göstermek ve ikinci olarak da siyasal iktidarın fethedilmesi hedefine uygun şekilde vaziyet almaktır. 

Bunlar kaçınılamaz görevlerdir, çünkü sermaye egemenliğinde, “kurtarılmış bölgeler” ya da “çatlaklarda” yeni toplumsal ilişkiler geliştirme imkanı yoktur. Bu tür denemeler geçici, lokaldir, genelleşme eğilimi gösterdikleri anda da sermayenin mitralyözleri karşısında nasıl direneceklerini keşfetmiş olmaları gerekir. Yani burjuvazi gibi, feodalizmin içinde gelişerek ekonomik ve siyasal güç olma imkanı yoktur. Bu yüzden bütün sömürü, tahakküm, ezme-ezilme ilişkilerini ortadan temelli kaldırmak, yeni bir toplumsal yapı kurmak için burjuva toplumu yasal zor tekeli sayesinde bir arada tutan devlet iktidarını ele geçirmek, onu parçalamak zorundadır.

İşçi sınıfı birçok hakkı için mücadele etmek zorundadır, eğitim, sağlık, konut, çevre, ücret, beslenme vb. Ama bir hakkı daha vardır ki o da devrim hakkıdır. Bu hakkı gerçekleştirmek için yapması gerekenler diğerleri için yapması gerekenlerden tamamen farklıdır. Diğer hakları elde etmek ve genişletmek için geliştirdiği örgütlerle devrim hakkını kullanması için gerekli örgüt aynı olamaz. Devrim hakkı, iktidarı ele geçirme, parçalama hakkıdır. Bu hakkın ifası için de gerçekten Leninist deneyime dayalı, “tüm demokratik unsurların” üzerinde hegemonya kurmasını sağlayacak bir programa ve bu programı pratiğe geçirecek bir partiye ihtiyacı vardır.

Bu konuda, günümüz açısından, söylenmesi gereken bir nokta daha var. Günümüzde kendisine “komünist”, “sosyalist” diyen birçok parti ve örgüt var. Bunların her birinin işçi sınıfının biricik komünist örgütünün kendileri olduğunu iddia etmeleri eşyanın tabiatı gereğidir. Bununla birlikte özellikle son yirmi yılda bu parti ve örgütler arasında, geçmişe nazaran, çok önemli ittifaklar gerçekleştirilerek “birleşik devrimci önderlik” sorunu çözülmeye çalışılmıştır. Bu açıdan tartışması en önemli adım Halkların Demokratik Kongresi ve Halkların Demokratik Partisi’dir. Fakat bu ittifakta liderliği komünistler değil, Kürt ulusal hareketi üstlenmiştir. Tam olarak söylersek Kürt ulusal özgürlük hareketinin devrimci basıncı bu ittifakın doğmasını sağlamıştır. Bu ittifakın bugün de gerekli ve kaçınılmaz olduğu söz götürmez bir konudur. Fakat dün olduğu kadar, bugün bir de komünistlerin “birleşik devrimci önderliği”nin sağlanması görevi vardır.

Kürt ulusal özgürlük hareketinin “demokratik sosyalizm” programı ile ulusal bir hareketten toplumsal özgürlük hareketine evrilmeye meyletmesi, bunun oluş biçiminin esas olarak dış faktörlerin (Ortadoğu’da emperyalist dengelerin ve savaş teknolojisindeki değişimlerin) baskısı altında gerçekleşiyor olmasının bütün sancılarına rağmen, 40-50 yıllık demokratik mücadele geleneğine sahip geniş Kürt işçi ve emekçilerinin (yeniden) sosyalizm ile tanışmasını sağlama olasılığı bakımından çok önemli bir süreçtir. Henüz “demokratik sosyalizm” anlayışının teorik ve politik bir olgunluğa erişememiş olması, sürecin daha çok “silahların tasfiyesi” ve “demokratik entegrasyon” biçiminde iktidar ile müzakerelere odaklı ilerleme(me)sine rağmen “bardağın dolu tarafı” işçi sınıfının toplumsal kurtuluş mücadelesi bakımından olumludur.

Dolayısıyla komünistlerin birliği ile onlarla demokratik sosyalistlerin ittifakı hala güncel bir görevdir. Bu ikili görevin başarılması, hali hazırdaki işçi sınıfı hareketinin burjuvazinin değişik kliklerinin hegemonyasından kurtularak kendi tarihsel rolü doğrultusunda ilerlemesinin de temelidir.

Ekim Devrimi’nin dersleri ve soru(n)ları elbette bunlarla sınırlı değildir. Başarmak istediğimiz görevleri layıkıyla yapabilmemiz için başarılı-başarısız deneyimlerin derslerinden öğrenmek zorundayız. Sınıf bilinci tarih bilincidir. Dünya devrim tarihi işçi sınıfının kendisi için sınıf olmasını sağlayacak derslerle doludur. Bugünkü güncel görevlerimizi aydınlatmak ve çözümler geliştirmek için de.

 


Konuyla ilişkili diğer makaleler