Ekim Devrimi ve Sovyet Edebiyatı
Büyük Ekim Devrimi, 7 Kasım1917’de (eski jülyen takvimine göre 25 Ekim 1917) Vladimir İlyiç Lenin önderliğinde Bolşevikler tarafından yapılan ilk sosyalist devrimdir. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) kuruldu. Devrim ile kapitalizmden sosyalizme geçiş çağı başladı.
1917’de Ekim Devrimi gerçekleştiğinde Rus edebiyatı büyük bir birikime, çok çeşitliliğe ve canlı bir yapıya sahipti. Dünyaca tanınan Lev Tolstoy, Fyodor Dostoyevski, Nikolay Gogol, Nikolay Çernişevski, Anton Çehov,
Aleksandr Puşkin, İvan Turgenyev, Mihail Lermontov, İvan Gonçarov gibi değerli ve ünlü yazarlar devrim öncesinde büyük eserler vermişti. Sovyet edebiyatı işte o devasa birikimin, çeşitliliğin ve dinamizmin üzerinde gelişerek boy attı.
Sovyetler Birliği’nde eğitimden sorumlu olan Anatoli Lunaçarski devletin imkânlarını yazar ve şairlere açtı ve bunun üzerine bütün edebi akımlar sosyalist gerçekçilik anlayışı içinde gelişmeye başladı. Devrim, iç savaş, antifaşist mücadele, hümanizm, sosyalizm ve enternasyonalizm temalı ürünler verildi. Dimitri Furmanov’un “Çimento”, Mihail Şolokhov’un “Durgun Akardı Don”, “Don Kıyısında Hasad”, “Bir İnsanın Kaderi”, Nikolay Ostrovski’nin “Ve Çeliğe Su Verildi”, İlya Ehrenburg’un “Paris Düşerken,” “Fırtına” ve “Dipten Gelen Dalga” yapıtları yazıldı. Maksim Gorki, devrim öncesi üretkenliğini devrimden sonra da sürdürdü. Vladimir Mayakovski şiirleriyle edebiyata, insanların eğitimine ve yeni yaşamın kurulmasına katkı yaptı.
Karl Marks, “Sanat ve edebiyat toplumu yalnız açıklamamalı, toplumun dönüştürülerek değiştirilmesi mücadelesinde yer almalıdır. Önemli olan insanın sanatsal gelişmesi ile estetik eğitiminin yeni bir toplumsal sistemin kurulması ile uyumlu ve tutarlı olmasıdır.” Lenin, “…Edebiyat, proletaryanın genel davasından bağımsız, bireysel bir girişim olamaz. Edebiyat genel proletarya davasının parçası olmalıdır.”
Mihail Şolohov, “Sanat insanların zihin ve yüreklerini etkileme gücüne sahiptir. Bence ‘sanatçı’ olarak niteleme hakkı, bu etkiyi insanlığın yararına ve insanların ruhlarında bir güzellik dünyası yaratmak için kullanan yazarlara aittir. …Edebiyatın, yazarın görevi okuruna karşı dürüst olmak, insanlara gerçeği söylemektir, insanların yüreklerinde geleceğe ve bu geleceği kurmak için yeteneklerine olan inancı güçlendirmektir.”
Sovyet Yazarlar Birliği sanatta sosyalist gerçekçilik ilkesini benimseyerek çalıştı. Edebiyat devrimin ve sosyalizmin ideolojik amacına hizmet eden işçi ve emekçileri odağa koyan bir yapı kazandı. Eserlerde sosyalizmin temsilcisi olumlu devrimci tip ile eski düzenin/feodalizmin temsilcisi olumsuz tip zıtlığı sık işlendi.
Sosyalist gerçekçiliğin kurucusu ve Sovyet Yazarlar Birliği’nin ilk başkanı Maksim Gorki, “Sovyet Edebiyatı” başlıklı Sovyet Yazarlar Birliği’nin 1934 yılındaki Birinci Kongresi’ne sunduğu tebliğde, “insanlığın bütün bilgilerinin kaynağı olan emeğin, kitlelerin emeğinin, uygarlığın en büyük örgütleyicisi ve bütün fikirlerin yaratıcısı olduğunu iyice anlamamız gerekir. …Emeği kitaplarımızın başkişisi yapmalıyız. Yani emek süreçleri içinde örgütlenen insanı, ülkemizde çağdaş teknolojinin sağladığı olanaklarla donanmış ve emeği, daha kolay ve üretken yaparak onu bir sanat düzeyine çıkarmakta olan örgütlü insanları anlatmalıyız kitaplarımızda. Emeği bir yaratıcılık olarak görmeyi öğrenmeliyiz…”
Kızıl Ordu saflarında iç savaşa katılan ve yaralanmanın ardından felç olan Nikolay Ostrovski, bütün enerjisini yazmaya vererek ünlü “Ve Çeliğe Su Verildi” eserini yazdı. Yazar sosyalizm idealini, komünist ahlakı ve çalışma disiplinini eserin başkahramanı olan Pavel Korçagin kişiliğinde somutlaştırdı. Yazarın otobiyografik özelliklerini taşıyan Ve Çeliğe Su Verildi kitabı komünistlerin başucu kitaplarından biridir. Pavel Korçagin karakteri çok popüler olup sosyalist emeğin ve çalışma disiplinin sembollerinden birisi oldu. Nikolay Ostrovski, 1935 yılında Lenin Nişanı aldı.
Sovyet edebiyatı Rus klasik geleneğiyle bağını koparmadan, içinde farklı üslup ve farklı ulus edebiyatını barındırarak milyonlarca okura ulaştı. Ülke içinde konuşulan 88 dilden de eserler verildi. Sovyet edebiyatı dünyada derin yankılar uyandırdı. İvan Bunin (1933), Boris Pasternak (1958), Mihail Şolohov (1965) ve Aleksandr Soljenitsin (1970) Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldı. Maksim Gorki, Şolohov, Aleksi Tolstoy, Gladkov, Mayakovski, Leonov, Fedin, Fadeyev, Serafimoviç, Furmanov gibi yazarlar yeni dönemin öncüleri oldular.
Mayakovski fütürist şiirlerinin yanı sıra toplumcu ve ajitasyon propaganda içerikli eserler de vererek yazarlar ve nesiller üzerinde büyük etki yarattı.
“Yüreği Ekim sağanağıyla
yıkananlar
Ne gün ışığı ister,
ne okyanuslar.
İklimlere,
doğal güzelliklere
ihtiyaç duymaz onlar.
Onlara yalnız sen gereklisin
Ey Devrim!”
Büyük Ekim Sosyalist Devrimi aradan 109 yıl geçmesine rağmen uluslararası işçi sınıfının, ezilen halkların yolunu aydınlatmaya devam ediyor. Yazarların, şairlerin ve edebiyatseverlerin bu büyük mirastan öğreneceği çok şey var.